Część 1 – Kontrola przyjęcia odpadów do procesu odzysku
Ogólne warunki oraz cele zniesienia statusu odpadu
Jedną z instytucji prawnych przewidzianych w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/98/WE z dnia 19.11.2008 r. w sprawie odpadów oraz uchylającej niektóre dyrektywy jest instytucja utraty statusu odpadu. Zgodnie z artykułem 6 ust. 1 tej dyrektywy, transponowanym do art. 14 ustawy z dnia 14.12.2012 r. o odpadach, określone rodzaje odpadów przestają być odpadami, jeżeli na skutek poddania ich recyklingowi lub innemu odzyskowi spełniają łącznie następujące ogólne warunki:
a) przedmiot lub substancja mają zostać wykorzystane do konkretnych celów,
b) istnieje rynek takich przedmiotów lub substancji lub popyt na nie,
c) przedmiot lub substancja spełniają wymagania techniczne dla zastosowania do konkretnych celów oraz wymagania określone w przepisach, w szczególności dotyczących chemikaliów i produktów mających zastosowanie do danego przedmiotu lub danej substancji, i w normach mających zastosowanie do danego produktu,
d) zastosowanie przedmiotu lub substancji nie prowadzi do negatywnych skutków dla życia, zdrowia ludzi lub środowiska.
Spełnianie powyższych ogólnych warunków nie jest jednak wystarczające do uznania przedmiotu lub substancji za pozbawiony statusu odpadu. W tym celu niezbędne jest udowodnienie spełniania szczegółowych warunków utraty statusu odpadów, określonych w stosunku do konkretnych rodzajów odpadów w przepisach prawa Unii Europejskiej albo w przepisach krajowych, a jeżeli nie zostały określone w tych przepisach — w zezwoleniu na przetwarzanie odpadów wydanym przez właściwy organ ochrony środowiska (patrz art. 14 ust. 1 pkt 2 ustawy o odpadach).
Wprowadzenie instytucji zniesienia statusu odpadu miało na celu pobudzenie rynków recyklingu w Europie poprzez zwolnienie bezpiecznych i czystych surowców wtórnych z zakresu obowiązywania przepisów dotyczących odpadów. Firmy produkcyjne wykorzystujące w swej produkcji surowce wtórne pozbawione statusu odpadu nie muszą więc uzyskiwać zezwoleń na zbieranie i odzysk odpadów, prowadzić w stosunku do nich drobiazgowej ewidencji odpadów, potwierdzać wykonanie odzysku i recyklingu, monitorować dotrzymywanie określonych ilości odpadów poddanych odzyskowi oraz przedkładać w tym zakresie szczegółowych sprawozdań.
Szczegółowe kryteria dotyczące złomu żelaza i stali
Pierwszym aktem prawnym, regulującym szczegółowe kryteria zniesienia statusu odpadu, jest Rozporządzenie Rady (UE) nr 333/2011 z dnia 31.03.2011 r. ustanawiające kryteria określające, kiedy pewne rodzaje złomu przestają być odpadami na mocy dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/98/WE (zwane dalej rozporządzeniem nr 333/2011).
Rozporządzenie powyższe dotyczy złomu żelaza, stali i aluminium, w tym również złomu stopów aluminium. Stosuje się je bezpośrednio i w całości we wszystkich państwach członkowskich Unii Europejskiej począwszy od dnia 09.10.2011 r.
Kryteria dotyczące złomu żelaza i stali reguluje artykuł 3 rozporządzenia. Zgodnie z nim złom żelaza i stali przestaje być odpadem w przypadku, gdy przy przemieszczaniu od producenta do innego posiadacza, spełnione są łącznie 3 grupy kryteriów:
1.Kryteria dotyczące odpadów stosowanych jako wsad w procesie odzysku
2. Kryteria dotyczące przetwarzania odpadów w procesie odzysku,
3. Kryteria dotyczące jakości złomu otrzymywanego w wyniku procesu odzysku.
Przez producenta rozporządzenie nr 333/2011 rozumie posiadacza, który przemieszcza złom do innego posiadacza po raz pierwszy jako złom, który przestał być odpadem, czyli tego posiadacza odpadów, który poddaje złom procesowi recyklingu lub innemu procesowi odzysku, w wyniku którego złom traci status odpadu.
Ponadto w celu zniesienia statusu odpadu niezbędne jest spełnienie 2 dodatkowych warunków szczegółowych:
4. Wydane zostało oświadczenie o zgodności z kryteriami zniesienia statusu odpadu dla danej przesyłki złomu,
5. Producent posiada certyfikowany system zarządzania jakością, umożliwiający wykazanie zgodności z kryteriami zniesienia statusu odpadu zgodnie z wymaganiami rozporządzenia nr 333/2011.
Szczegółowe kryteria dotyczące złomu żelaza i stali, odnoszące się do punktów 1-3, zawiera załącznik nr 1 do rozporządzenia nr 333/2011.
Kryteria dotyczące odpadów stosowanych jako wsad w procesie odzysku
Kryteria dotyczące odpadów złomu żelaza i stali stosowanych jako wsad w procesie odzysku zamieszczono w sekcji 2 załącznika nr 1 do rozporządzenia nr 333/2011. Zgodnie z nim w celu zniesienia statusu odpadu muszą być spełnione następujące kryteria szczegółowe, dotyczące odpadów stosowanych jako wsad w procesie odzysku:
- Stosowanie wyłącznie odpadów zawierających odzyskiwalne żelazo lub odzyskiwalną stal,
- Stosowanie warunkowe odpadów niebezpiecznych – pod warunkiem przedstawienia dowodów na to, iż zastosowano szczegółowe kryteria przetwarzania odpadów, określone w sekcji 3.3 załącznika nr 1; dotyczy to zwłaszcza: – odpadów pochodzących ze zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego, – odpadów pochodzących z pojazdów wycofanych z eksploatacji, – kabli, beczek i pojemników,
- bezwzględny zakaz stosowania jako wsadu: – opiłków i wiórów, zawierających ciecze, takie jak olej lub emulsje olejowe, – beczek i pojemników, które zawierają lub zawierały oleje lub farby.
Należy zwrócić również uwagę na to, iż jeśli jakiekolwiek przetworzenie odpadów, o którym mowa w sekcji 3.3 załącznika nr 1, zostało dokonane przez wcześniejszego posiadacza, to producent powinien zapewnić, aby dostawca również wprowadził w życie system zarządzania jakością zgodny z wymogami rozporządzenia nr 333/2011 (por. Artykuł 6 ust. 4).
Sposób sprawowania kontroli przyjęcia odpadów
Aby skutecznie zapewnić spełnianie kryteriów dotyczących odpadów stosowanych jako wsad w procesie odzysku, należy w szczególności:
- Wdrożyć udokumentowaną procedurę dotyczącą kontroli przyjęcia odpadów stosowanych jako wsad w procesie odzysku, stanowiącą część certyfikowanego systemu zarządzania jakością zgodnego z rozporządzeniem 333/2011,
- Zapewnić, aby w ramach tej procedury wykwalifikowany personel dokonywał kontroli przyjęcia wszystkich otrzymywanych odpadów poprzez oględziny złomu oraz przegląd dołączonej dokumentacji,
- Zapewnić, aby wykwalifikowany personel dokonujący kontroli przyjęcia odpadów był przeszkolony w zakresie metod rozpoznawania odpadów niespełniających kryteriów wsadu w procesie odzysku,
- Zapewnić ewidencję wyników kontroli przyjęcia odpadów zgodnie z wymaganiami systemu zarządzania jakością.
Wyniki kontroli powinny jednoznacznie określać, czy dana partia odpadów złomu żelaza i stali spełnia kryteria zastosowania jako wsad do procesu odzysku. Odpady przyjęte jako wsad do procesu odzysku powinny być jasno zidentyfikowane oraz oddzielnie magazynowane w stosunku do odpadów niespełniających tych kryteriów.
Pytania kontrolne:
- Czy wdrożono udokumentowaną procedurę dotyczącą kontroli przyjęcia odpadów stosowanych jako wsad w procesie odzysku?
- Czy kontroli przyjęcia odpadów dokonuje wykwalifikowany oraz odpowiednio przeszkolony personel?
- Czy każdy wsad odpadów do procesu odzysku jest poddawany kontroli?
- Czy złom przyjmowany do procesu odzysku spełnia wymagania określone w rozporządzeniu Rady (UE) nr 333/2011?
- Czy zapewnione jest selektywne magazynowanie złomu spełniającego kryteria wsadu do procesu odzysku?
- W jaki sposób dokumentuje się wyniki kontroli przyjęcia odpadów złomu żelaza i stali do procesu odzysku?
- Co się dzieje ze złomem niespełniającym wymagań przyjęcia odpadów do procesu odzysku?
Jacek Korzeniewski
Koordynator programów odpadowych
Polski Rejestr Statków S.A.
