Część 3 – Monitorowanie jakości złomu żelaza i stali
Kryteria dotyczące jakości złomu żelaza i stali otrzymanego w wyniku procesu odzysku
Kryteria dotyczące jakości złomu żelaza i stali otrzymywanego w wyniku procesu odzysku zamieszczono w sekcji 1 załącznika nr 1 do rozporządzenia nr 333/2011. Zgodnie z nim złom otrzymany w wyniku procesu odzysku musi charakteryzować się następującymi cechami jakościowymi:
- cechy pozytywne jakości złomu:
- złom jest sklasyfikowany – zgodnie ze specyfikacjami klienta, specyfikacjami branżowymi lub normą w celu bezpośredniego wykorzystania w produkcji substancji lub przedmiotów metalowych w hucie lub odlewni,
- całkowita ilość materiałów obcych – wynosi poniżej 2% masy;
- cechy negatywne jakości złomu:
- brak nadmiernej ilości tlenku żelaza,
- brak widocznego oleju, emulsji oleistych, smarów,
- brak materiałów radioaktywnych,
- brak właściwości niebezpiecznych,
- brak pojemników pod ciśnieniem, zamkniętych lub niewystarczająco otwartych, mogących spowodować wybuch w piecu metalurgicznym.
Spełnianie przez złom żelaza i stali powyższych wymagań jakościowych jest uwarunkowane dotrzymywaniem szczegółowych kryteriów oraz sposobów monitorowania jakości złomu, opisanych w sekcji 1 załącznika nr 1 do rozporządzenia nr 333/2011.
Sposoby monitorowania jakości złomu żelaza i stali
Aby skutecznie zapewnić spełnianie kryteriów dotyczących jakości złomu żelaza i stali otrzymanego w wyniku procesu odzysku, należy w szczególności:
- wdrożyć udokumentowane procedury dotyczące monitorowania jakości złomu otrzymanego w wyniku procesu odzysku, stanowiące część certyfikowanego systemu zarządzania jakością zgodnego z rozporządzeniem 333/2011, dotyczące m.in. następujących zagadnień:
– dokonywania oględzin złomu przez wykwalifikowany personel,
– badań jakościowych złomu (zawartości materiałów obcych),
– wykrywania materiałów niebezpiecznych w złomie,
– skuteczności monitorowania promieniowania złomu;
- zapewnić, aby w ramach udokumentowanych procedur wykwalifikowany personel dokonywał klasyfikacji oraz oględzin każdej przesyłki złomu pod względem wszystkich wymaganych cech jakościowych złomu,
- zapewnić, aby wykwalifikowany personel dokonujący oględzin przesyłki złomu był przeszkolony w zakresie potencjalnych właściwości niebezpiecznych złomu żelaza i stali oraz w zakresie składników materiałowych i cech, które umożliwiają wykrycie właściwości niebezpiecznych,
- zapewnić ewidencję wyników monitorowania jakości złomu żelaza i stali otrzymanego w wyniku procesu odzysku zgodnie z wymaganiami systemu zarządzania jakością.
Wyniki monitorowania powinny jednoznacznie identyfikować złom otrzymany w wyniku procesu odzysku, w tym zapewniać jego selektywne magazynowanie oraz przemieszczanie. Złom niespełniający wymagań jakościowych powinien być oddzielnie ewidencjonowany, nadzorowany oraz magazynowany.
Badania jakościowe złomu żelaza i stali
Badania jakościowe złomu żelaza i stali mają na celu potwierdzenie przez producenta zdolności utrzymywania dozwolonych zanieczyszczeń w złomie na poziomie poniżej 2% masy. Zgodnie z sekcją 1.2 załącznika nr 1 do rozporządzenia 333/2011 następujące materiały obce zawarte w złomie traktuje się jako zanieczyszczenia:
- metale nieżelazne (poza pierwiastkami stopowymi w każdym podłożu na bazie żelaza) oraz materiały niemetalowe, takie jak ziemia, pył, materiały izolacyjne i szkło,
- palne materiały niemetalowe, takie jak guma, tworzywa sztuczne, tkanina, drewno i inne substancje chemiczne lub organiczne,
- większe fragmenty (wielkości cegły), które nie przewodzą elektryczności, takie jak opony, rury wypełnione cementem, drewno lub beton,
- pozostałości po topieniu, nagrzewaniu, oczyszczaniu powierzchni (w tym oczyszczaniu płomieniowym), szlifowaniu, wyrzynaniu, spawaniu i cięciu stali przy pomocy palnika uniwersalnego, takie jak żużel, zgorzelina walcownicza, pył z odpylania, pył szlifierski, szlam.
Badania jakościowe powinno przeprowadzać się w odpowiednich odstępach, jednak nie rzadziej niż co 6 miesięcy. Proces określania częstotliwości przeprowadzania badań jakościowych powinien być udokumentowany jako część systemu zarządzania jakością oraz udostępniany w celu kontroli. Czynniki, które należy wziąć pod uwagę przy określaniu częstotliwości badań są wymienione w sekcji 1.2 załącznika 1 do rozporządzenia.
Sposób wykonywania badań jakościowych złomu powinien być szczegółowo uregulowany w udokumentowanej procedurze systemu zarządzania jakością, która oprócz zasad określania częstotliwości badań powinna również zawierać zasady pobierania próbek oraz ich analizy.
Badanie polega na poddaniu partii złomu dokładnym oględzinom, oddzieleniu cząstek i przedmiotów żelaznych i stalowych (magnetycznym lub ręcznym), a następnie pobraniu oraz zważeniu reprezentatywnych próbek materiałów obcych. Wyniki przeprowadzonych badań jakościowych złomu żelaza i stali powinny być ewidencjonowane jako część systemu zarządzania jakością.
Wykrywanie materiałów niebezpiecznych w złomie żelaza i stali
Złom żelaza i stali nie powinien wykazywać żadnych właściwości niebezpiecznych wymienionych w sekcji 1.6 załącznika nr 1 do rozporządzenia. Wyjątkiem są właściwości poszczególnych elementów zawartych w stopach żelaza i stali, które nie są istotne dla niniejszego wymogu.
Wykrywanie materiałów niebezpiecznych w złomie powinno być uregulowane w udokumentowanej procedurze systemu zarządzania jakością. Czynności te powinien wykonywać wykwalifikowany personel, przeszkolony w zakresie potencjalnych właściwości niebezpiecznych złomu żelaza i stali oraz w zakresie składników materiałowych i cech, które umożliwiają wykrycie właściwości niebezpiecznych.
Każda przesyłka złomu powinna być poddana oględzinom w celu upewnienia się, że nie występują potencjalne właściwości niebezpieczne. W przypadku powstania podejrzenia wystąpienia potencjalnych właściwości niebezpiecznych powinny być podjęte dalsze odpowiednie środki w zakresie monitorowania, takie jak pobieranie próbek i badania, w zależności od przypadku. Wyniki monitorowania właściwości niebezpiecznych złomu powinny być ewidencjonowane jako część systemu zarządzania jakością.
Badanie promieniotwórczości złomu żelaza i stali
Złom żelaza i stali nie powinien zawierać materiałów radioaktywnych. Cecha braku promieniotwórczości złomu została zdefiniowana w sekcji 1.5 załącznika nr 1 do rozporządzenia jako niewystępowanie konieczności podjęcia natychmiastowych działań zgodnie z krajowymi lub międzynarodowymi przepisami dotyczącymi monitorowania oraz procedur reagowania w odniesieniu do promieniotwórczego złomu.
Każda przesyłka złomu powinna być monitorowana pod kątem promieniotwórczości przez wykwalifikowany personel. Do każdej przesyłki złomu powinno być dołączone świadectwo ustanowione zgodnie z krajowymi lub międzynarodowymi przepisami dotyczącymi monitorowania oraz procedur reagowania w odniesieniu do promieniotwórczego złomu. Świadectwo to może stanowić część pozostałej dokumentacji dołączonej do przesyłki.
Pytania kontrolne
- Czy wdrożono udokumentowane procedury dotyczące monitorowania jakości złomu otrzymanego w wyniku procesu odzysku?
- Czy jakość złomu jest sprawdzana przez wykwalifikowany oraz odpowiednio przeszkolony personel?
- Czy każda przesyłka złomu jest sprawdzana?
- Czy złom otrzymywany w wyniku procesu odzysku spełnia wymagania jakościowe określone w rozporządzeniu Rady (UE) nr 333/2011?
- Jak ustala się częstotliwość oraz jak wykonuje się badania jakościowe złomu?
- Jakie środki podejmuje się w przypadku wykrycia potencjalnych właściwości niebezpiecznych złomu?
- Jak monitoruje się promieniotwórczość złomu?
- Czy do każdej przesyłki złomu dołączane jest świadectwo z badania promieniotwórczości złomu?
- W jaki sposób dokumentuje się wyniki monitorowania jakości złomu otrzymywanego w wyniku procesu odzysku?
- Co się dzieje ze złomem niespełniającym wymagań jakościowych?
Jacek Korzeniewski
Koordynator programów odpadowych
Polski Rejestr Statków S.A.
